Thông tư 102: Siết Quản Lý Rủi Ro, Không Hạn Chế Margin

Thông tư 102 thực chất là gì?

Thông tư 102/2025/TT-BTC được Bộ Tài chính ban hành ngày 29/10/2025 đã gây ra nhiều đồn đoán trên thị trường. Tuy nhiên, trái với lo ngại, văn bản này không phải là động thái siết chặt hoạt động cho vay margin. Thay vào đó, mục tiêu chính là nâng cao các tiêu chuẩn về an toàn tài chính CTCK.

Thông tư này sửa đổi và bổ sung một số điều của Thông tư 91 trước đây, với hiệu lực thi hành từ ngày 15/12/2025. Về bản chất, đây là một bước tiến nhằm giúp các công ty chứng khoán (CTCK) tập trung vào hoạt động kinh doanh cốt lõi và quản trị rủi ro hiệu quả hơn, trong đó hoạt động ký quỹ vẫn được xem là ưu tiên và an toàn.

5 thay đổi cốt lõi trong quy định an toàn tài chính CTCK

Tác động của Thông tư 102 thể hiện rõ nhất qua việc điều chỉnh các hệ số rủi ro đối với nhiều loại tài sản, buộc các CTCK phải thận trọng hơn trong hoạt động đầu tư và quản lý vốn. Dưới đây là những thay đổi chính:

1. Quản lý rủi ro tập trung đầu tư

Giá trị rủi ro thị trường sẽ tăng thêm từ 10% đến 30% đối với các khoản đầu tư chứng khoán hoặc góp vốn vào một tổ chức duy nhất chiếm từ 10% vốn chủ sở hữu của CTCK trở lên. Quy định này khuyến khích các công ty đa dạng hóa danh mục, tránh dồn vốn vào một rổ.

2. Đánh giá lại rủi ro trái phiếu doanh nghiệp

Hệ số rủi ro đối với trái phiếu doanh nghiệp sẽ được áp dụng dựa trên xếp hạng tín nhiệm. Đặc biệt, các trái phiếu không được xếp hạng tín nhiệm sẽ bị cộng thêm 10% vào hệ số rủi ro, thúc đẩy sự minh bạch trên thị trường trái phiếu.

3. Siết chặt đầu tư ngoài ngành

Đây là một trong những thay đổi mạnh mẽ nhất của Thông tư 102. Các khoản đầu tư vào bất động sản hoặc các khoản cho vay, phải thu không liên quan đến hoạt động ký quỹ sẽ chịu hệ số rủi ro lên đến 150%, tăng mạnh so với mức 100% trước đây.

4. Kiểm soát các khoản tạm ứng

Một quy định mới của Bộ Tài chính cũng tăng hệ số rủi ro đối với các khoản tạm ứng cho khách hàng nếu giá trị của khoản này chiếm từ 2% vốn chủ sở hữu của công ty trở lên.

5. Tiêu chuẩn vốn khả dụng thận trọng hơn

Thông tư đưa ra cách tính toán tỷ lệ vốn khả dụng chặt chẽ hơn. Cụ thể, các tài sản dùng để thế chấp, cầm cố hoặc các khoản phải thu từ đối tác mất khả năng thanh toán sẽ bị khấu trừ khỏi vốn khả dụng, đảm bảo phản ánh đúng năng lực tài chính thực của công ty.

Tác động của Thông tư 102 đến các công ty chứng khoán

Dù các quy định mới có phần khắt khe hơn, dữ liệu cho thấy năng lực vốn của các CTCK lớn hiện khá vững chắc. Theo thống kê quý III/2025, tỷ lệ an toàn tài chính của nhóm Top 10 thị phần trên HoSE đều cao hơn nhiều so với mức tối thiểu 180%.

Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng sẽ khác nhau. Những công ty có tỷ trọng lớn trong danh mục là bất động sản, trái phiếu không xếp hạng tín nhiệm hay các khoản cho vay ngoài ngành sẽ cảm nhận tác động rõ rệt nhất. Để thích ứng, các CTCK có thời hạn 6 tháng để khắc phục nếu tỷ lệ vốn khả dụng giảm xuống dưới mức 180%.

Các CTCK sẽ cần làm gì để thích ứng?

• Phân tán rủi ro đầu tư: Giảm tỷ trọng các khoản đầu tư tập trung, thoái bớt vốn tại các tổ chức chiếm tỷ lệ lớn.
• Xử lý đầu tư ngoài ngành: Thu hồi các khoản cho vay không phải nghiệp vụ ký quỹ hoặc các khoản đặt cọc bất động sản.
• Tái cơ cấu danh mục trái phiếu: Ưu tiên nắm giữ trái phiếu có xếp hạng tín nhiệm cao để giảm áp lực lên hệ số rủi ro.
• Tăng vốn tự có: Cân nhắc các phương án tăng vốn để duy trì tỷ lệ an toàn ở mức cao và có thêm dư địa kinh doanh.

Kết luận

Tóm lại, Thông tư 102 là một bước đi cần thiết để củng cố nền tảng an toàn tài chính CTCK và hướng thị trường phát triển bền vững hơn. Điều quan trọng cần nhấn mạnh là giới hạn cho vay margin tối đa 200% vốn chủ sở hữu vẫn không thay đổi. Nhà đầu tư có thể yên tâm rằng đây không phải là một động thái siết tín dụng mà là một nỗ lực nâng cao chất lượng quản trị rủi ro trong ngành chứng khoán.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Thông tư 102 có siết cho vay margin không?

Không. Thông tư 102 không thay đổi giới hạn cho vay margin (vẫn là 200% vốn chủ sở hữu). Quy định này chỉ tập trung vào việc quản lý rủi ro tổng thể tại các công ty chứng khoán một cách thận trọng hơn.

2. Công ty chứng khoán nào sẽ bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi Thông tư 102?

Các công ty có tỷ trọng lớn trong danh mục đầu tư vào bất động sản, trái phiếu doanh nghiệp chưa được xếp hạng tín nhiệm, hoặc các khoản cho vay không phải là cho vay ký quỹ sẽ chịu tác động rõ rệt hơn do áp dụng hệ số rủi ro cao hơn.

3. Thông tư 102 có hiệu lực khi nào?

Thông tư 102/2025/TT-BTC sẽ chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15 tháng 12 năm 2025.