Nâng hạng thị trường chứng khoán: Lộ trình đến 9/2026
Lộ trình và kỳ vọng nâng hạng từ FTSE Russell
Câu chuyện nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam đang có những bước tiến vô cùng tích cực. Tại hội thảo “Thị trường chứng khoán Việt Nam: Cơ hội trong bối cảnh mới”, ông Chris Woods, đại diện tổ chức xếp hạng uy tín FTSE Russell, đã đưa ra một lộ trình đầy hứa hẹn. Theo đó, nếu các vướng mắc được giải quyết, Việt Nam có thể được đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng ngay trong tháng 3/2025.
Đỉnh điểm của lộ trình này là kỳ đánh giá tháng 9/2026, thời điểm Việt Nam có thể được chính thức công bố nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp. Đây là một mục tiêu mà Chính phủ và các cơ quan quản lý đã theo đuổi quyết liệt, với mục tiêu hoàn thành trước năm 2025, mở ra cơ hội thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài khổng lồ.
“Nút thắt” lớn nhất: Yêu cầu ký quỹ trước giao dịch
Dù đã đáp ứng được nhiều tiêu chí quan trọng, Việt Nam vẫn còn một rào cản lớn cần vượt qua. FTSE Russell chỉ rõ tiêu chí “Thanh toán và bù trừ” (DvP – Delivery versus Payment) hiện đang bị xếp hạng “Hạn chế”. Nguyên nhân chính là do yêu cầu ký quỹ trước giao dịch (pre-funding), buộc các nhà đầu tư nước ngoài phải có đủ 100% tiền trong tài khoản trước khi đặt lệnh mua.
Quy định này tuy giúp đảm bảo an toàn cho thị trường nhưng lại gây ra nhiều bất tiện và không phù hợp với thông lệ quốc tế, đặc biệt là với các quỹ đầu tư lớn. Đây được xem là “nút thắt” cuối cùng và cũng là thách thức lớn nhất trên con đường trở thành thị trường mới nổi.
Tại sao ký quỹ trước giao dịch là rào cản?
Đối với các tổ chức đầu tư quốc tế, việc phải chuyển một lượng tiền lớn vào tài khoản và chờ đợi khớp lệnh tiềm ẩn nhiều rủi ro về tỷ giá và chi phí cơ hội. Quy trình này khác biệt hoàn toàn so với các thị trường phát triển, nơi nhà đầu tư chỉ cần ký quỹ một phần hoặc thanh toán sau khi giao dịch đã được xác nhận.
Giải pháp then chốt để trở thành thị trường mới nổi
Để tháo gỡ vướng mắc về ký quỹ, giải pháp được FTSE Russell và các chuyên gia đánh giá cao nhất là việc triển khai mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP). Mô hình này sẽ đứng ra làm trung gian, đảm bảo khả năng thanh toán cho các giao dịch, qua đó loại bỏ sự cần thiết của việc ký quỹ 100% từ nhà đầu tư nước ngoài.
Việc vận hành thành công hệ thống công nghệ thông tin mới KRX chính là tiền đề kỹ thuật quan trọng để mô hình CCP có thể đi vào hoạt động. Khi hệ thống này được triển khai đồng bộ, bài toán về tiêu chí nâng hạng sẽ cơ bản được giải quyết.
Nỗ lực từ phía cơ quan quản lý Việt Nam
Về phía Việt Nam, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đang rất nỗ lực trong việc tìm kiếm giải pháp. Gần đây, UBCKNN đã đề xuất dự thảo cho phép các công ty chứng khoán cung cấp dịch vụ hỗ trợ thanh toán cho nhà đầu tư nước ngoài trong trường hợp họ chưa chuyển tiền kịp. Đây là một bước đi linh hoạt, thể hiện quyết tâm cao trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và sớm hoàn thành mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán.
Kết luận
Cánh cửa trở thành thị trường mới nổi đang rộng mở hơn bao giờ hết cho Việt Nam. Việc giải quyết dứt điểm vấn đề ký quỹ trước giao dịch thông qua hệ thống KRX và mô hình CCP sẽ là chìa khóa quyết định. Nếu thành công, cột mốc tháng 9/2026 sẽ là một chương mới đầy huy hoàng cho thị trường tài chính nước nhà, thu hút sự quan tâm mạnh mẽ từ cộng đồng đầu tư toàn cầu.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
1. Tiêu chí quan trọng nhất để Việt Nam được nâng hạng là gì?
Theo FTSE Russell, tiêu chí quan trọng nhất cần cải thiện là loại bỏ yêu cầu ký quỹ 100% trước giao dịch (pre-funding) đối với nhà đầu tư nước ngoài, thuộc nhóm tiêu chí “Thanh toán và bù trừ”.
2. Khi nào thị trường chứng khoán Việt Nam có thể được nâng hạng?
FTSE Russell dự kiến Việt Nam có thể được chính thức thông báo nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp vào kỳ đánh giá tháng 9/2026 nếu vấn đề ký quỹ được giải quyết kịp thời.
3. Giải pháp cho vấn đề ký quỹ trước giao dịch là gì?
Việc triển khai mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) thông qua hệ thống KRX được xem là giải pháp cốt lõi. Mô hình này giúp giảm thiểu rủi ro thanh toán và là thông lệ phổ biến tại các thị trường phát triển.
