SỔ TAY KINH TẾ VĨ MÔ:  GIẢI MÃ NHỊP ĐẬP THỊ TRƯỜNG THÁNG 1/2026

1. Lời ngỏ: Tại sao người mới bắt đầu cần quan tâm đến các con số vĩ mô?

Chào mừng bạn đến với hành trình làm chủ tư duy tài chính. Nếu coi nền kinh tế quốc gia là một con tàu khổng lồ đang vượt đại dương, thì các chỉ số kinh tế vĩ mô chính là bảng điều khiển kỹ thuật và bản tin dự báo thời tiết của thuyền trưởng. Việc hiểu các con số này giúp bạn nhận biết con tàu đang tăng tốc ổn định hay sắp đối mặt với bão lớn, từ đó giúp bạn bảo vệ “ví tiền” và đưa ra các quyết định đầu tư dựa trên sự thật thay vì cảm tính.

Nói một cách đơn giản, kinh tế vĩ mô là cái nhìn toàn cảnh về sức khỏe của cả “con tàu” (quốc gia) thay vì chỉ nhìn vào từng hành khách (cá nhân).

“Trong đầu tư, số liệu thực tế là chiếc la bàn duy nhất giúp chúng ta xuyên qua màn sương mù của những lời đồn đoán.”

2. PMI (Purchasing Managers’ Index) – “Hơi thở” của ngành sản xuất

Chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) được ví như “hệ thống cảnh báo sớm”. Nó cho biết các giám đốc mua hàng tại các nhà máy đang lạc quan hay lo ngại về tương lai.

Quy tắc “Con số 50 huyền thoại”

Để đọc hiểu PMI, bạn chỉ cần ghi nhớ cột mốc 50:

Trên 50: Ngành sản xuất đang mở rộng (Tín hiệu tích cực).

Dưới 50: Ngành sản xuất đang thu hẹp (Tín hiệu lo ngại).

Góc nhìn từ chúng tôi: Đừng để việc chỉ số giảm nhẹ từ 53 xuống 52.5 làm bạn lo lắng. Thực tế, dữ liệu từ S&P Global cho thấy sản lượng và đơn đặt hàng mới trong tháng 1/2026 vẫn tăng trưởng rất mạnh, thậm chí tốc độ tăng sản lượng còn nhanh hơn cả tháng 12/2025. Việc chỉ số tổng thể giảm nhẹ chỉ cho thấy nhịp độ mở rộng đang được điều chỉnh ổn định hơn sau giai đoạn bùng nổ cuối năm.

Khi các nhà máy bận rộn hơn, nhu cầu tiêu dùng và giá cả sẽ biến động như thế nào? Hãy cùng xem ở phần tiếp theo.

3. CPI (Consumer Price Index) – Thước đo “độ nóng” của giá cả

Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) chính là chi phí của “giỏ hàng đi chợ” đại diện cho mức giá hàng hóa, dịch vụ sinh hoạt hàng ngày. CPI tháng 1/2026 tăng 2.53% so với cùng kỳ năm trước nhưng chỉ tăng nhẹ 0.05% so với tháng trước.

Phân tích “điểm đóng góp” – Ai làm giá tăng, ai kìm giá lại?

Để hiểu tại sao lạm phát tháng này vẫn ở mức thấp (2.53%) dù nhu cầu mua sắm Tết Bính Ngọ tăng cao, chúng ta cần nhìn vào sự giằng co của các nhóm hàng:

Nhóm Nhà ở & Vật liệu xây dựng (Tăng 0.70%): Do giá gas thế giới biến động khiến giá gas trong nước tăng mạnh 🔺 4.29%. Nhóm này đóng góp +0.16 điểm phần trăm vào mức tăng chung.

Nhóm Giao thông (Giảm 2.32%): Đây là “mỏ neo” quan trọng nhất giúp kìm hãm lạm phát. Giá xăng giảm 🔻 5.34% và dầu diezen giảm 🔻 3.23%, đóng góp -0.23 điểm phần trăm vào chỉ số chung, bù đắp hoàn toàn cho mức tăng của giá gas.

Nhóm Thông tin & Truyền thông (Giảm 0.15%): Các chương trình khuyến mại và xả hàng cuối năm đã giúp hạ nhiệt nhóm này.

Lưu ý cho nhà đầu tư: Bạn cần phân biệt Lạm phát toàn phần (tính tất cả mặt hàng, gồm cả thực phẩm, năng lượng hay biến động) và Lạm phát cơ bản (loại bỏ các mặt hàng biến động mạnh) để thấy được xu hướng ổn định của giá cả trong dài hạn.

Giá cả ổn định là môi trường lý tưởng để dòng vốn quốc tế tìm đến Việt Nam.

4. FDI (Foreign Direct Investment) – “Phiếu bầu niềm tin” từ quốc tế

Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cho thấy các nhà đầu tư quốc tế tin tưởng vào Việt Nam đến mức nào.

Đối tác hàng đầu: Singapore dẫn đầu với tổng vốn đăng ký mới đạt 906.1 triệu USD, chiếm tới 60.9% tổng vốn đăng ký mới của cả nước trong tháng 1.

Đáng chú ý, ngành Công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là xương sống của nền kinh tế khi chiếm tới 82.5% tổng vốn thực hiện (đạt 1.39 tỷ USD). Điều này cho thấy dòng tiền ngoại đang tập trung vào sản xuất thay vì đầu cơ.

5. Cán cân Thương mại – “Sổ thu chi” của quốc gia

Cán cân thương mại cho thấy chúng ta đang bán ra (Xuất khẩu) hay mua vào (Nhập khẩu) nhiều hơn.

Tổng kim ngạch: Đạt 88.16 tỷ USD, tăng trưởng bùng nổ 39% so với cùng kỳ.

Xuất khẩu: 43.19 tỷ USD (+29.7%). Thị trường lớn nhất: Hoa Kỳ (13.9 tỷ USD).

Nhập khẩu: 44.97 tỷ USD (+49.2%). Thị trường lớn nhất: Trung Quốc (19 tỷ USD).

Nhập siêu: 1.78 tỷ USD.

Tại sao Nhập siêu 1.78 tỷ USD lại là “con số khỏe mạnh”? Dù chúng ta đang tạm “chi nhiều hơn thu”, nhưng hãy nhìn vào cơ cấu hàng nhập khẩu:

Nhóm Điện tử, máy tính và linh kiện nhập khẩu tăng vọt 70.82% (đạt 16.6 tỷ USD).

Nhóm Máy móc, thiết bị nhập khẩu tăng 47.11%.

Đây chính là việc nhập khẩu “hạt giống” (nguyên liệu, máy móc) để chuẩn bị cho mùa vụ “thu hoạch” xuất khẩu rực rỡ trong các tháng tới. Sự đóng góp của khu vực FDI vẫn là trụ cột khi họ xuất siêu 1.62 tỷ USD, bù đắp cho mức nhập siêu 3.4 tỷ USD của khu vực trong nước.

Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực:

Điện tử, máy tính và linh kiện: Tăng mạnh 57.92%.

Máy móc thiết bị: Tăng 40.52%.

Rau quả: Tăng ấn tượng 72.08%.

6. Tổng kết: Bức tranh kinh tế tháng 1/2026 có thực sự rực rỡ?

Nền kinh tế tháng đầu năm 2026 đang khởi động với một nội lực rất mạnh. Mọi chỉ số đều cho thấy “cỗ máy sản xuất” đang hoạt động hết công suất.

Bảng tổng hợp sức khỏe kinh tế

Quick Quiz: Kiểm tra kiến thức của bạn

Chỉ số PMI đạt 52.5 (thấp hơn mức 53.0 của tháng trước) có nghĩa là ngành sản xuất đang đi lùi không? Vì sao?

Nếu Vốn FDI đăng ký giảm 40.6% nhưng Vốn giải ngân tăng 11.3%, nền kinh tế có đang gặp nguy hiểm không? Hãy giải thích dựa trên khái niệm “Lời hứa” và “Tiền tươi”.

Tại sao nói mức nhập siêu 1.78 tỷ USD trong tháng 1/2026 là một dấu hiệu của sự chuẩn bị cho tăng trưởng tương lai?

Lời khuyên từ chúng tôi: Trong tháng 1/2026, đừng để con số “Nhập siêu” hay “FDI đăng ký giảm” làm bạn lo sợ. Hãy nhìn vào mức tăng trưởng 11.3% của FDI giải ngân và sự bùng nổ 70.82% của nhập khẩu linh kiện điện tử – các sàn xưởng đang vô cùng bận rộn, và đó mới là yếu tố then chốt cho sự tăng trưởng dài hạn. Đừng chỉ nhìn vào con số đứng yên, hãy nhìn vào xu hướng và sự kết nối giữa chúng!